लोकसेवाको प्रथम पत्र (GK & IQ) मा नाम निकाले पनि धेरै विद्यार्थीहरू लिखित परीक्षा (Written Exam) मा असफल हुने गर्छन्। लिखित परीक्षामा ज्ञान मात्र भएर पुग्दैन, उत्तर लेख्ने कला (Writing Art) पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ। आज हामी लिखित परीक्षामा हुने सामान्य गल्तीहरू र ती सुधार्ने तरिकाहरूका बारेमा चर्चा गर्नेछौँ।
१. प्रश्नलाई राम्ररी नबुझ्नु
सबैभन्दा ठूलो गल्ती भनेको प्रश्नले के मागेको छ भन्ने नबुझी उत्तर लेख्न सुरु गर्नु हो। प्रश्नमा 'परिभाषा दिनुहोस्', 'व्याख्या गर्नुहोस्', 'आलोचनात्मक विश्लेषण गर्नुहोस्' वा 'सुझाव दिनुहोस्' जस्ता शब्दहरू हुन्छन्। प्रत्येकको उत्तर लेख्ने शैली फरक हुन्छ।
२. समय व्यवस्थापनको अभाव
धेरै विद्यार्थीहरू सुरुका प्रश्नमा धेरै समय खर्च गर्छन् र अन्तिमका प्रश्नहरू हतारमा लेख्छन् वा छोड्छन्। लोकसेवामा एउटा पनि प्रश्न छोड्नु भनेको असफलताको नजिक पुग्नु हो। प्रत्येक प्रश्नका लागि अंक अनुसार समय बाँड्नुहोस्।
३. उत्तरको ढाँचा (Structure) नमिलाउनु
एउटा राम्रो उत्तरमा परिचय (Introduction), मुख्य खण्ड (Body), र निष्कर्ष (Conclusion) हुनुपर्छ। सिधै बुँदागत रूपमा मात्र लेख्नु वा लामो अनुच्छेद (Paragraph) मात्र लेख्नु दुवै हानिकारक हुन सक्छ।
४. अप्रासंगिक कुराहरू लेख्नु
धेरै लेख्दैमा धेरै अंक आउँछ भन्ने भ्रममा नपर्नुहोस्। प्रश्नले मागेको कुरा मात्र लेख्नुहोस्। गफ भन्दा तथ्यमा आधारित उत्तरलाई बढी महत्व दिइन्छ।
५. अक्षर र सफाइमा ध्यान नदिनु
तपाईंको उत्तर जतिसुकै राम्रो भए पनि यदि परीक्षकले पढ्न सकेन भने त्यसको कुनै अर्थ रहँदैन। अक्षर सफा र बुझिने हुनुपर्छ। केरमेट कम गर्नुहोस्।
उत्तरलाई कसरी उत्कृष्ट बनाउने?
- सान्दर्भिक उदाहरण: उत्तरलाई पुष्टि गर्न सान्दर्भिक उदाहरणहरू दिनुहोस्।
- कानुनी आधार: सम्भव भएमा संविधान, ऐन, वा नियमको हवाला दिनुहोस्।
- सन्तुलित निष्कर्ष: निष्कर्ष सधैं सकारात्मक र भविष्यपरक (Forward-looking) हुनुपर्छ।
निष्कर्ष
लिखित परीक्षा भनेको तपाईंको व्यक्तित्व र सोचको प्रतिबिम्ब हो। नियमित रूपमा उत्तर लेख्ने अभ्यास (Writing Practice) गर्नुहोस्। हप्तामा कम्तिमा दुई वटा सेट हल गर्ने प्रयास गर्नुहोस्। याद राख्नुहोस्— 'अभ्यासले नै मानिसलाई निपुण बनाउँछ'।