लोकसेवा तयारीको पहिलो पाइला भनेकै पाठ्यक्रम (Syllabus) लाई बुझ्नु हो। धेरै विद्यार्थीहरू पाठ्यक्रम नै नहेरी सिधै किताब पढ्न थाल्छन्, जसले गर्दा उनीहरूले के पढ्ने र के नपढ्ने भन्ने कुरामा अलमल पर्छन्। आजको यस लेखमा हामी खरिदार र नायब सुब्बाको पाठ्यक्रमलाई सजिलो गरी बुझाउनेछौँ।
पाठ्यक्रम किन बुझ्नुपर्छ?
पाठ्यक्रम भनेको तपाईंको परीक्षाको नक्सा (Map) हो। यसले तपाईंलाई कुन विषयबाट कति प्रश्न सोधिन्छ र कुन खण्ड बढी महत्वपूर्ण छ भन्ने जानकारी दिन्छ। यदि तपाईंले पाठ्यक्रम बुझ्नुभयो भने, तपाईंको तयारी ५०% सजिलो हुन्छ।
१. खरिदार (Kharidar) को पाठ्यक्रम संरचना
खरिदारको परीक्षा मुख्यतया तीन चरणमा हुन्छ:
- प्रथम चरण: संयुक्त र आधारभूत परीक्षा (GK & IQ) - १०० पूर्णाङ्क।
- द्वितीय चरण: मुख्य परीक्षा (द्वितीय पत्र: कार्यालय व्यवस्थापन र तृतीय पत्र: कार्य ज्ञान) - २०० पूर्णाङ्क।
- तृतीय चरण: कम्प्युटर सीप परीक्षण र अन्तर्वार्ता।
२. नायब सुब्बा (Nayab Subba) को पाठ्यक्रम संरचना
नायब सुब्बाको पाठ्यक्रम खरिदारको भन्दा अलि विस्तृत हुन्छ:
- प्रथम पत्र: सामान्य ज्ञान (GK) र सामान्य अभिक्षमता परीक्षण (IQ) - १०० पूर्णाङ्क।
- द्वितीय पत्र: समसामयिक अध्ययन र सार्वजनिक सेवा व्यवस्थापन - १०० पूर्णाङ्क।
- तृतीय पत्र: सेवा समूह सम्बन्धी विषय - १०० पूर्णाङ्क।
कहाँबाट सुरु गर्ने? (Where to Start?)
- नेपालको संविधान: जुनसुकै तहको परीक्षाका लागि पनि संविधान आधारभूत कुरा हो। यसलाई पहिले पढ्नुहोस्।
- भूगोल र इतिहास: नेपालको भूगोल र इतिहासबाट धेरै प्रश्नहरू सोधिने हुनाले यसलाई प्राथमिकता दिनुहोस्।
- IQ का आधारभूत कुरा: IQ मा Series, Analogy, र Coding-Decoding बाट सुरु गर्नुहोस्।
- समसामयिक घटना: दैनिक पत्रपत्रिका पढ्ने र मुख्य घटनाहरू नोट गर्ने बानी बसाल्नुहोस्।
समय व्यवस्थापन कसरी गर्ने?
तपाईंले आफ्नो समयलाई यसरी बाँड्न सक्नुहुन्छ:
- ४०% समय: प्रथम पत्र (GK & IQ) का लागि।
- ४०% समय: लिखित पत्र (दोस्रो र तेस्रो) का लागि।
- २०% समय: रिभिजन र अभ्यासका लागि।
पाठ्यक्रममा भएका नयाँ परिवर्तनहरू
२०८३ को नयाँ पाठ्यक्रममा केही समसामयिक विषयहरू र सुशासनका कुराहरू थपिएका छन्। त्यसैले पुरानो किताब मात्र भर नपर्नुहोस्, नयाँ अपडेटेड सामग्रीहरू खोज्नुहोस्। हाम्रो Syllabus Guide मा गएर विस्तृत विवरण हेर्न सक्नुहुन्छ।
निष्कर्ष
पाठ्यक्रम बुझ्नु भनेको आधा युद्ध जित्नु जस्तै हो। पहिले आफ्नो लक्ष्य (पद) छान्नुहोस्, त्यसको पाठ्यक्रम प्रिन्ट गर्नुहोस् र एक-एक गरी टपिकहरू सिध्याउँदै जानुहोस्। सफलता तपाईंको हातमा हुनेछ।